Wiesenthal-owskie żarty

W ogłoszonym orocznym raporcie o ściganiu nazistowskich zbrodniarzy wojennych na świecie Centrum Wiesenthala chwali Polskę za wszczęcie licznych nowych śledztw, ale wytyka, że żadne nie zakończyło się oskarżeniem ani wyrokiem.

Centrum przyznało Polsce (jak rok wcześniej) ocenę "C", oznaczającą "minimalny sukces, który mógłby być większy, oraz pilną potrzebę dalszych kroków" w badaniu i ściganiu zbrodniarzy wojennych.

Raport, obejmujący okres od 1 kwietnia 2008 roku do 31 marca 2009 roku, ocenia osiągnięcia poszczególnych krajów w skali od A (ocena najlepsza) do F (najgorsza).

Przedstawia też najważniejsze wydarzenia związane ze ściganiem zbrodni nazistowskich. Sprawą nr 1 są w ostatnim czasie starania o ekstradycję z USA do Niemiec 89-letniego Johna Demjaniuka, oskarżanego o zbrodnie w obozie w Sobiborze.

Zdaniem Centrum, to nie podeszły wiek domniemanych zbrodniarzy, ale brak woli politycznej jest przeszkodą w wymierzeniu im sprawiedliwości. Najbardziej krytykowana jest Litwa za sprawę Algimantasa Dailide. Został on w 2006 roku uznany za winnego udziału w Holokauście, ale sąd nie wymierzył mu kary pozbawienia wolności ze względu na sędziwy wiek (ur. 1921).

O "stałe niepowodzenia" w osądzeniu zbrodniarzy wojennych raport obwinia "większość państw postkomunistycznych" - zwłaszcza Ukrainę, Węgry i Estonię, które, tak jak Litwa, otrzymały kategorię "F".

Polska chwalona jest za to, że wszczęła aż 142 nowe śledztwa w omawianym okresie i według danych z 1 kwietnia 2008 miała najwięcej otwartych dochodzeń - 305. Jednak nie przyniosły one niemal żadnych "konkretnych rezultatów sądowych" - podaje raport. Według niego w omawianym okresie nie wydano ani jednego wyroku i nie postawiono żadnego oskarżenia.

Za największą zasługę Polski i Instytutu Pamięci Narodowej Centrum uznało pomoc w śledztwie wobec Erny Wallisch - byłej strażniczki w obozach w Ravensbrueck i na Majdanku. IPN dostarczył władzom austriackim nowe materiały i w 2008 roku wznowiono śledztwo wobec Wallisch (zmarła ona miesiąc później).

Na prowadzonej przez Centrum liście najbardziej poszukiwanych zbrodniarzy nazistowskich jest dziesięć osób (w tym Demjaniuk). Symbolicznie - bo szanse na to, że wciąż żyje, są bardzo niewielkie - otwiera ją Alois Brunner (ur. 1912), odpowiedzialny za deportacje do obozów zagłady niemal 130 tys. Żydów z krajów europejskich.