“Lisowczyk” Rembrandt’a

Pod koniec Złotego Wieku Polski, czyli około roku 1600,roku rodzina Henryka van Ulendrick’a (1587-1661) emigrowała z Holandii do Polski i osiedliła się w Krakowie, stolicy Rzeczypospolitej Szlacheckiej składającej się z Polski i Litwy i posiadającej największe terytorium w Europie Zachodniego Chrześcijaństwa.

Hendrich był malarzem i pracował jako sprzedawca obrazów królowi polskiemu i bogatej szlachcie. Około roku 1612 przeprowadził się do Gdańska i w 1625 roku wrócił do Amsterdamu stolicy Holandii. Z czasem stał się wpływowym handlarzem obrazami w czasie Złotego Wieku malarstwa Holenderskiego takich mistrzów jak Rembrandt, Govert Finck, Ferdynand Bol i innych.

Van Uylenburgh przejął firmę Corneliusa van der Voort’a, i zatrudniał malarzy we własnej pracowni. W 1631 roku Rembrandt sprowadził się do domu Van Uylenburgh’a obok domu w którym obecnie mieści się Muzeum Rembrandta. W 1634 roku Rembrandt ożenił się z córką van Uylenburgh’a Saskią. Jego druga córka Antije, była żoną profesora filozofii Jana Ogończyk-Makowskiego urodzonego. w 1588 roku w Łobżenicy w Polsce i zmarłego w 1644 roku w Franeker w mieście uniwersyteckim w Holandii.

Jan Makowski (Johannes Maccovius) był teologiem protestanckim na kilku uniwersytetach (w 1667 w Gdańsku, w 1610 w Marburgu, i w 1611 w Heidelbergu). Sława Makowskiego jako korepetytora Polaków, zbiegła się z jego dysputami z Jezuitami oraz Braćmi Polskimi czyli Socynianami- Arianami- Antytrynitarianami.

Od 1613 roku profesor Makowski został wykładowcą- docentem na Uniwersytecie w Frankener gdzie był promowany na profesora teologii w 1615. Jego sława w Polsce spowodowała obecność wielu studentów z Polski na Uniwersytecie w Faneker.

Istnieje przekonanie że obraz „Lisowczyk” namalowany przez Rembrandt’a w 1655 roku jest portretem zamówionym przez szlachcica polskiego Marcjana Aleksandra Ogińskiego (1631- 1690). Ród Ogińskich wywodził się od spolszczonych bojarów po zawarciu Unii Horodelskiej w 1413 roku. Marcian Ogiński był oficerem i dostojnikiem Wielkiego Księstwa Litewskiego w Rzeczypospolitej Polski i Litwy. Wielkie Księstwo Litewskie podstawowo było państwem słowiańskim rozbudowanym począwszy od Rusi Litewskiej a następnie na historycznych terenach Rusi Kijowskiej. Mimo nazwy Wielkie Księstwo Litewski, państwo to posługiwało się językiem białoruskim jako językiem oficjalnym a nie językiem litewskim obecnie oficjalnym na Litwie.

W wieku lat 25 Ogiński został mianowanu pułkownikiem w 1657 roku. Był on wojewodą w Trokach od 1670 roku i Wielkim Kanclerzem Litewskim od 1684 roku. W 1686 roku podpisał on Wieczysty Pokój z Rosją Carską jako przedstawiciel Wielkiego Księstwa Litewskiego w unii z Królestwem Polskim.

Portret Marcjana Aleksandra Ogińskiego był namalowany przez Rembrandt’a w czasie kiedy Ogiński był studentem na Uniwersytecie Franeker w Holandii. Jego portret jest znany jako Lisowczyk lub jako Jeździec Polski („Polish Rider). Najprawdopodobniej portret ten był zamówiony przez Ogińskiego wkrótce przed jego powrotem do jego pułku. Działo się to w czasie katastrofalnej dla Rzeczypospolitej inwazji szwedzkiej nazywanej Potopem.

Niedawno Thomas M. Prymak opublikował artykuł pod tytułem: „’Polski Jeździec Rembrandta w Wschodnio Europejskim Kontekście,” w „The Polish Review vol LVI 2011 no 3. Autor cytuje analizę tego obrazu pod tytułem “Lisowczyk” opisaną przez profesora Zdzisława Żygulskiego Jr. pod tytułem: „”Lisowczyk – Ubiór i Broń” (Biuletyn Muzeum Narodowego w Warszawie, VI, 2/3 (1965), 43-67.

Następnym sławnym na arenie międzynarodowej Ogińskim był Michał Kleofas urodzony w Guzowie, w powiecie Żyrardów, pod Warszawą, syn Andrusa Ogińskiego, wojewody w Trokach. Wykształcony w domu Michał Kleofas był kompozytorem i znał dobrze kilka obcych języków. Był on posłem na Sejm Wielki w latach 1788-1792. Po roku 1790 był on mianowany ambasadorem Polski w Holandii a następnie był przedstawicielem Polski w Konstantynopolu oraz w Paryżu. W roku 1793 był on zamianowaniu ministrem skarbu na Litwie. Podczas powstania Kościuszkowskiego w 1794 roku Ogiński dowodził pułkiem wystawionym na jego własny koszt.

Po upadku powstania emigrował on do Francji i ubiegał się o poparcie Napoleona dla Sprawy Polskiej. Miał nadzieję, że Księstwo Warszawskie stworzone przez Napoleona będzie pierwszym krokiem na drodze do niepodległości Polski. W 1810 roku dedykował on Napoleonowi jedyną skomponowaną przez niego operę zatytułowaną „Zelis et Valcour. Rozczarowany dwulicowością Napoleona, wycofał się z działalności politycznej i wrócił do Wilna. Andrzej Jerzy Czartoryski przedstawił go Carowi Aleksandrowi I, który zamianował go senatorem w Petersburgu, gdzie Ogiński na próżno starał się przekonać Cara żeby zjednoczył i odbudował państwo polskie. Następnie w 1815 roku wyemigrował i zmarł w 1833 roku we Florencji. Jako kompozytor znany jest on jego bardzo uczuciowym Polonezem’A pod tytułem „Pożegnanie Ojczyzny” skomponowanym w czasie jego emigracji do zachodniej Europy w 1794 roku po upadku Powstania Kościuszkowskiego. „Polonez „Pożegnanie Ojczyzny i obraz Lisowczyk są dziełami sztuki bardzo popularnymi wśród Polonii Amerykańskiej..

www.pogonowski.com