|
Puzle w skrablach
|
|
 Niejeden profesor spoza polonistycznej branży miałby poważne trudności z bezbłędną deklinacją omawianych poniżej wyrazów (rzekomo!) polskich...
Rumia słynie z corocznych dyktand z języka polskiego. Kiedy przeczytałem, że tamże odbędą się VI Mistrzostwa Wybrzeża w Scrabble, coś zazgrzytało. Oczywiście - słowo scrabble w zestawieniu z ideą dyktanda z języka ojczystego! Gdyby nie było wzmianki o Rumi (zapisywanej często przez rodaków spoza Trójmiasta jako Rumii), to można byłoby sądzić, że owe mistrzostwa odbywają się w mieście Scrabble (jak igrzyska w Grenoble)...
Scrabble [skrejbl] jest grą słowną opracowaną przez Alfreda Buttsa w 1931 roku. Jednocześnie jest to nazwa chroniona prawami autorskimi, zatem w tym sensie nie podlega tłumaczeniu. Być może ktoś powoła się na prawną ochronę z tego powodu, jednak chciałbym zauważyć, że gdyby ktoś zastrzegł handlowe nazwy typu Tennis, Zeppelin, Diesel, Computer, Curie, to przecież absurdem byłoby żądanie od nas niestosowania polskich wyrazów - tenis, cepelin, dizel, komputer, kiur. Oczywiście, jeśli wymienione nazwy wchodzą w skład nazwy własnej (np. handlowej lub imprezy sportowej), to wówczas piszemy wg oryginalnej nazwy. Zresztą scrabble po polsku nawiązuje do bazgrania oraz do szukania, zatem twórca nie wymyślił nowego wyrazu, lecz zastosował znane pojęcie. Można byłoby zastanowić się, co poczęliby cudzoziemcy, gdyby pewien nasz rodak wymyślił równie świetną grę pod nazwą... gżegżółka i... zastrzegłby jej nazwę.
Zatem - VI Mistrzostwa Wybrzeża w Skrablach; podobnie w Szachach, w Tenisie, w Krykiecie, a nie Mistrzostwa w Szachy, w Tenis, w Krykiet, a na pewno nie Mistrzostwa w Chess, w Tennis, w Cricket.
Oficjalny słownik polskiego scrabblisty został wydany przez Polską Federację Scrabble. Ciekawe, że ludzie, którzy znają język polski jak mało kto, interesują się językiem ojczystym, z pewnością kontaktują się z mniej lub bardziej znanymi polonistami; otóż ci ludzie posługują się... angielską polszczyzną! Oczywiście, istnieje jeszcze możliwość – to nie poloniści i skrabliści się mylą, ale to autor niniejszego wywodu błądzi!
Istnieje Polski Związek Warcabowy, Polski Związek Szachistów oraz Polski Związek Hodowców Trzmieli, zatem może Polska Federacja Skrablowa albo Polska Federacja Skrablistów lub Polska Federacja Skrabli ewentualnie Polska Federacja „Skrable", jednakże nie Polska Federacja Scrabble!
Słownik Onet/Wilga pokazuje, jak Polak Polakowi może skomplikować słowniczek języka ojczystego, czyli obrzydzić językowe życie –
ten scrabble albo te scrabble, tego scrabble albo scrabble´a, tych scrabbli, tym scrabble albo scrabble´em, tym scrabblom.
Nasz język należy do najtrudniejszych i to bez oryginalnych udziwnień. A słownik słowo scrabble proponuje wymawiać dwojako –
(czytaj: [ten] skrabl albo [te] skrable) ‘gra planszowa, polegająca na układaniu słów w różnych kombinacjach przestrzennych z żetonów z literami’: Grać w scrabble albo w scrabble’a.
Zatem mamy trzy możliwości (dwie jako biernikowe wahania mianownikowo-dopełniaczowe) – gram w skrabl/skrabla (biernik liczby pojedynczej; pod. gram w bilard/bilarda) albo gram w skrable (liczba mnoga; pod. gram w szachy).
Jeśli chciałoby się wymawiać nazwę gry „z angielska”, to wymowa jest i tak inna od tej zaproponowanej w pytaniu, ponieważ słownik angielsko-polski sugeruje wymowę jako skrejbl.
Koszmar - niejeden profesor spoza polonistycznej branży miałby poważne trudności z bezbłędnym powtórzeniem powyższych kilku wyrazów (rzekomo!) polskich. Można przeprowadzić testy na uczelniach... I te wyrazy mogą występować w dyktandach z języka polskiego? Oczywiście! Takie ich prawo, a polskich układaczy dyktand wola lub kaprys, aby je w angielsko-polskiej wersji tam umieścić!
Jakże życie Polaków byłoby prostsze, gdyby nie wymyślano wyrazów polskawo-angielskawych i „od samego początku” rozpowszechniano by najprostsze (a polskie!) rozwiązania...
Obecnie podczas skrablowych (wg omawianej propozycji) turniejów można stosować (istnieje aktualizowany wykaz) jedynie (te) scrabble, (te) puzzle oraz (jeden) puzzel. A można by przecież układać pełną gamę „bardziej” polskich wyrazów, do tego „rozsądniejszych” i byłoby ich po prostu... więcej!
W poradni językowej www.poradnia.pwn.pl zarówno zadający pytania, jak odpowiadający, stosują wyłącznie angielskie odpowiedniki proponowanego wyrazu skrable. Na oficjalnej witrynie Polskiej Federacji Scrabble www.pfs.org.pl dostrzegamy u szczytu strony napis Scrabble w Polsce ułożony ze skrabli (wg niniejszej propozycji).
"Osobliwą grupę ludzi o dużym słowniku biernym stanowią gracze w scrabble. Ale zarazem są oni przykładem na to, że bierna znajomość słowa może być bardzo ograniczona. Aby używać jakiegoś słowa w grze, nie trzeba wiedzieć, co ono znaczy – wystarczy wiedzieć, że należy do języka polskiego i spełnia warunki dopuszczalności w grze". – zauważa profesor Mirosław Bańko.
Układanka obrazkowa to obecnie puzzle, zaś pojedynczy element tej łamigłówki to puzzel. Powinno być jednak – układaliśmy puzle w pocie czoła a ostatni puzel (lub ostatniego puzla) wstawiliśmy dopiero po paru godzinach.
Co ciekawe, obecny wyraz puzzle (jako nibypolski – tu również dziwacznie zachowują się słowniki, a właściwie ich autorzy; wg nich powinno być niby-polski) nie jest wymawiany ani z angielska [pazl], ani z niemiecka [pucle], co można uznać za przejściowa fazę ku polskiej wersji puzle [puzle].
Oczywiście, pojedynczy element to skrabel oraz puzel (podobnie mebel) ze zbioru skrable oraz puzle (podobnie meble), czyli jeden element spośród kompletu skrabli oraz puzli (podobnie mebli). Nasz język powinien być przyjazny już na poziomie przedszkola.
Czyż nie jest łatwiejsza (dla polskiego ucznia i emeryta) deklinacja –
ten mój pierwszy skrabel – puzel (mebel) / te moje pierwsze skrable – puzle (meble)?
Oraz -
nie mamy tego plastykowego skrabla - puzla (mebla) / tych plastykowych skrabli - puzli (mebli);
przyglądam się temu zielonemu skrablowi - puzlowi (meblowi) / tym zielonym skrablom - puzlom (meblom);
znowu widzę ten porysowany skrabel - puzel (mebel); ewentualnie tego porysowanego skrabla - puzla (mebla) / te porysowane skrable - puzle (meble);
nie mogę sobie poradzić z tym zdeformowanym skrablem - puzlem (meblem) / z tymi zdeformowanymi skrablami - puzlami (meblami);
zapomnijmy o tym zgubionym skrablu - puzlu (meblu) / o tych zgubionych skrablach - puzlach (meblach)?
Północnoamerykański nied?wied? to po angielsku grizzly (staroangielskie grisel). Polskie słowniki zgadzają się na jedno z notując grizli, co powinno być argumentem w tworzeniu wyrazów skrable i puzle. A ów miś po polsku mógłby brzmieć bardziej swojsko - gryzel, gryzla, gryzlowi, gryzla, gryzlem, gryzlu; gryzle, gryzli (raczej nie gryzlów), gryzlom, gryzle, gryzlami, gryzlach.
Gdyby uznać wyrazy skrabel - skrable oraz puzel - puzle za polskie, to wpisywałyby się one w ciąg znanych już naszych słów –
bajzel bajzle bąbel bąble bubel buble cypel cyple debel deble dizel dizle (słowniki wolą jednak niepolskie wyrazy diesel diesle) dybel dyble dyszel dyszle farfocel farfocle fąfel fąfle feldfebel feldfeble fuzel fuzle handel handle hebel heble hycel hycle jubel juble kabel kable kafel kafle kapsel kapsle kartofel kartofle kaszel kaszle kibel kible kitel kitle knebel kneble knedel knedle knypel knyple kogel-mogel kogle-mogle krężel krężle kufel kufle kumpel kumple kundel kundle kurdupel kurduple marsel marsle mendel mendle mitel mitle nobel noble opel ople pantofel pantofle pędzel pędzle pohybel pohyble popychel popychle precel precle pudel pudle pytel pytle raszpel raszple rondel rondle rozbratel rozbratle rubel ruble rudel rudle rumpel rumple rydel rydle skobel skoble sopel sople stempel stemple strudel strudle szczebel szczeble sznycel sznycle szpadel szpadle szpicel szpicle szpindel szpindle sztaksel sztaksle sztapel sztaple szwindel szwindle topsel topsle trznadel trznadle wafel wafle weksel weksle werbel werble węgiel węgle wróbel wróble zydel zydle.
Jak widać na powyższych przykładach – pary wyrazów w obu liczbach gramatycznych różnią się jedynie odwróconymi (lustrzanymi) zakończeniami
-el/-le. W języku angielskim (w liczbie pojedynczej) jest szereg słów mających zakończenia -le, które są identyczne z polskimi (w liczbie mnogiej) odpowiednikami (cable - kable, capsule - kapsle, double - deble, kibble - kible, poodle - pudle, rouble - ruble, triangle - triangle, waffle - wafle).
Mistrz polskiej ortografii, Maciej Malinowski, omawia tytułowe hasła na swojej witrynie –
"Według Nowego słownika poprawnej polszczyzny PWN (A. Markowski) możemy się dziś posługiwać tym słowem na trzy sposoby: to scrabble, te scrabble i potocznie ten scrabble (niemożliwa jest forma ten scrabbel, jak ten puzzel; cóż by to miało znaczyć?) W pierwszym wypadku i trzecim wymawiamy [to skrabl, [ten skrabl], w drugim [te skrable]. Gra się więc w to scrabble [skrabl] (w rodzaju nijakim wyraz ten pozostaje nieodmienny), w tego scrabble'a [tego skrabla] (tutaj rodzaj męski i odmiana: temu scrabble'owi, z tym scrabblem, o tym scrabble'u) albo w te scrabble [te skrable] (odmiana: tych scrabbli, tym scrabblom, z tymi scrabblami, o tych scrabblach)".
Przypomnijmy, że słowniki mają również z tym scrabble’em.
Prawda, jakie to proste?! To nie zwykli Polacy takie dziwactwa wymyślają – to nasi poloniści. Ale jeśli ich zapytać, to twierdzą, że oni jedynie rejestrują istniejące wyrazy, że oni ich nie lansują... Przecież naród polski w swojej wielkiej masie i w swojej ludowej mądrości nie wymyśliłby takich zawiłości; przecież czuć tu kaprysy z pogranicza absurdu filozoficzno-polonistycznego, co zresztą zauważa cytowany mistrz - Z czasem językoznawcy postanowili jednak... skomplikować nam życie!
Układając słowniki mają także kłopoty z wyrazami pochodnymi i tworzą na światowych polskich salonach dwojakie dziwactwa - scrabble'owy oraz scrabblowy, czyżby również puzzlowy, kiedy najprostsze rozwiązanie leży na progu zwykłego polskiego domu – skrablowy oraz puzlowy?! Wszak - cyplowy deblowy dizlowy handlowy kablowy kaflowy kuflowy meblowy niklowy pantoflowy rublowy soplowy stemplowy waflowy wekslowy węglowy.
Zatem - będą grali skrabliści (nie scrabbliści); znakomite skrablistki (nie scrabblistki); znani skrablowi (nie scrabblowi) wyjadacze; skrablowa (nie scrabble'owa) rutyna; to zostało zagrane iście skrablowo (nie scrabble'owo) a. skrabliście (nie scrabbliście).
Australijska odmiana buszu to scrub [skrab] (ang.), ale przecież mamy już polskie słowo skrub.
Słowa powinny być przyjmowane do języka w sposób dla niego naturalny. Spójrzmy na podobny wyraz skrupuł - ang. scruple, franc. scrupule, wł. scrupolo, łac. scrupulus, hol. scrupule, hiszp. escrúpulo. Czy dostrzegamy jakieś wskazówki?
Po powyższych rozważaniach -
proponuję zaakceptować polskie wyrazy
skrabel/skrable, puzel/puzle
i wpisać je do naszego słownika
ignorując niepolskie a ?ródłowe słowa.
Są kłopoty z polskimi określeniami członków zespołu The Beatles – Bitlesi czy Bitelsi? A jeden z nich to Bitles czy Bitels? No i ich fani lub (dawniej) osoby upodabniające się do nich – bitlesi czy bitelsi? A może pójść na kompromis? Skoro jeden skrabel, puzel, gryzel, to jeden bitels, zaś jeśli dwa skrable, puzle, gryzle, to dwaj bitlesi?
Wracając do nazwy francuskiego miasta Grenoble – w naszym języku jest wymawiana z francuska i jest nieodmienna. A można byłoby ustalić polską nazwę Grenoble (liczba mnoga o wzorze wg otrzymali trzy noble - nagrody Nobla). Zatem - Na tej mapie nie ma Grenobli, Grenoblom poświęcimy więcej czasu, Ze szczytu widzimy odległe Grenoble, Pod Grenoblami doszło do tragicznej katastrofy polskiego autokaru, O Grenoblach opowiadano godzinami.
To Los gra w kości i żongluje skrablami oraz puzlami naszego życia. Także na ostatnim zakręcie autobusu, przed mostem niedaleko Grenobli.
Wysłano 6 sierpnia 2007 do Rady Języka Polskiego |
|
10 sierpień 2007
|
|
Mirosław Naleziński, Gdynia
|
|
|
|
Tortury po amerykańsku
luty 18, 2006
Iwo Cyprian Pogonowski
|
Z mojego domu widziałem czym jest "wojna z terrorem"
sierpień 4, 2006
Robert Fisk
|
Pieniądze – Banki – Nędza - Niewola!
marzec 7, 2009
?ródło: http://www.propolonia.pl/
|
Nie tylko o € (euro) UE
luty 2, 2009
Dariusz Kosiur
|
Apel o wycinkę drzew przydrożnych
kwiecień 16, 2005
Edward Wo?niak
|
Nieodpowiedzialni Anglosasi
marzec 18, 2009
Goska
|
Plac Świętego Piotra
marzec 31, 2005
Mirosław Naleziński, Gdynia
|
On Jews and Christians Living in the Same Place
czerwiec 4, 2003
Trinity Communications
|
KONTROWERSJE: Dialog z Żydami
maj 22, 2007
W CH
|
Odwrót Irakijczyków z Iraku
czerwiec 30, 2006
Dahr Jamail
|
Oszukańcze gwiazdki
lipiec 8, 2007
Mirosław Naleziński, Gdynia
|
Krakowska antypromocja w Brukseli
luty 6, 2005
zaprasza.net
|
Wiadomość grubymi nićmi szyta
kwiecień 27, 2003
|
"Honoris gratia" bez kszty honoru
styczeń 12, 2006
Artur Łoboda
|
U progu
Kabaret Klika
listopad 18, 2003
www.kabaret-klika.prv.pl
|
Gospodarka Indii Szybko Rosnie
luty 17, 2006
Iwo Cyprian Pogonowski
|
Obłędna inicjatywa nadania honorowego obywatelstwa USA żydówce Annie Frank
luty 19, 2007
bibula- pismo niezależne
|
Review of I Saw Poland Betrayed, by Arthur Bliss Lane (1948).
lipiec 13, 2006
przysłał prof. I.C. Pogonowski
|
Stalowa katastrofa
październik 28, 2003
http://www.obywatel.org.pl/
|
Living the Life of Riley in Poland
marzec 27, 2007
przysłał ICP
|
więcej -> |
|
